Lần đầu tắm cho một em bé nhỏ xíu có thể khiến nhiều bố mẹ hồi hộp: Nước có nóng quá không? Bé chưa rụng rốn có tắm được không? Có cần tắm mỗi ngày? Làm thế nào để vừa tắm vừa giữ bé an toàn?
Thực tế, tắm cho trẻ sơ sinh không cần quá cầu kỳ. Điều quan trọng nhất là chuẩn bị mọi thứ trước khi bắt đầu, giữ ấm cho bé, làm sạch nhẹ nhàng và tuyệt đối không để trẻ một mình trong nước dù chỉ trong thời gian rất ngắn.
Dưới đây là những điều cơ bản bố mẹ mới nên biết trước khi bắt đầu.
Khi nào trẻ sơ sinh nên được tắm lần đầu?
Bé không nhất thiết phải được tắm ngay sau khi chào đời.
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lần tắm đầu tiên của trẻ sơ sinh đủ tháng, khỏe mạnh nên được trì hoãn ít nhất 24 giờ sau sinh.
Việc trì hoãn tắm là một phần trong chăm sóc trẻ sau sinh, trong đó việc giữ ấm cho trẻ đặc biệt quan trọng.
Trong những ngày đầu, nếu chưa tắm toàn thân, bố mẹ vẫn có thể vệ sinh nhẹ nhàng những vùng cần thiết như mặt, cổ, tay và vùng mặc tã.
Trẻ sơ sinh có cần tắm mỗi ngày không?
Không.
Đây là một trong những điều bố mẹ mới thường hiểu nhầm. Trẻ sơ sinh không hoạt động, đổ mồ hôi và tiếp xúc môi trường giống người lớn nên không nhất thiết phải tắm toàn thân mỗi ngày.
American Academy of Pediatrics cho biết khoảng 3 lần tắm mỗi tuần trong năm đầu đời có thể đã đủ nếu vùng mặc tã được làm sạch kỹ khi thay tã. NHS cũng hướng dẫn trẻ sơ sinh thường chỉ cần tắm khoảng 2–3 lần mỗi tuần.
Tắm quá thường xuyên, đặc biệt khi sử dụng nhiều xà phòng hoặc chất làm sạch, có thể khiến da bé bị khô.
Những ngày không tắm, bố mẹ có thể vệ sinh những khu vực dễ bẩn như:
- Mặt.
- Cổ và các nếp gấp.
- Bàn tay.
- Vùng mặc tã.
Tần suất cũng có thể được điều chỉnh theo thời tiết, tình trạng da và nhu cầu thực tế của từng bé.
Bé chưa rụng rốn có tắm được không?
Đây là điểm có một số khác biệt giữa các hướng dẫn thực hành.
American Academy of Pediatrics khuyến nghị tắm bằng khăn hoặc tắm lau (sponge bath) cho đến khi cuống rốn rụng và vùng rốn lành, thay vì ngâm bé trong chậu nước.
Hướng dẫn chăm sóc sơ sinh của WHO cũng nhấn mạnh việc giữ cuống rốn sạch và khô; tài liệu chăm sóc sơ sinh thiết yếu của WHO hướng dẫn không ngâm vùng rốn trong nước trước khi cuống rốn rụng.
Vì vậy, trong giai đoạn này, bố mẹ có thể lựa chọn cách vệ sinh từng vùng bằng khăn mềm hoặc bông sạch với nước ấm, đồng thời thực hiện chăm sóc rốn theo hướng dẫn của cơ sở y tế nơi bé sinh.
Nếu vùng rốn đỏ lan rộng, sưng, chảy mủ, có mùi bất thường hoặc bé có biểu hiện không khỏe, nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá.
Chuẩn bị gì trước khi tắm cho trẻ sơ sinh?
Đây là bước rất quan trọng.
Bố mẹ nên chuẩn bị tất cả đồ cần dùng trong tầm tay trước khi cởi quần áo của bé.
Có thể chuẩn bị:
- Chậu hoặc bồn tắm sạch dành cho bé.
- Nước ấm.
- Khăn mềm.
- Khăn tắm khô.
- Quần áo sạch.
- Bỉm sạch.
- Sản phẩm làm sạch phù hợp với trẻ nếu cần sử dụng.
Phòng tắm hoặc khu vực tắm nên đủ ấm và tránh gió lùa để hạn chế việc bé bị lạnh khi đang không mặc quần áo.
Một nguyên tắc rất hữu ích là:
Nếu bạn phải rời khỏi vị trí tắm để lấy một món đồ, hãy đưa bé theo cùng.
Đừng để bé trong chậu rồi nghĩ rằng mình chỉ quay đi “một chút”.
Nước tắm cho trẻ sơ sinh nên như thế nào?
Nước cần ấm, không nóng.
NHS hướng dẫn bố mẹ có thể kiểm tra nước bằng khuỷu tay hoặc cổ tay và khuấy đều nước trước khi cho bé vào để tránh những vùng nước nóng cục bộ.
Nếu sử dụng vòi nước nóng và lạnh, NHS khuyến nghị cho nước lạnh vào trước rồi mới thêm nước nóng, sau đó trộn kỹ.
Không nên chỉ dựa vào cảm giác của bàn tay vì bàn tay người lớn có thể chịu nhiệt tốt hơn làn da của bé.
Nếu sử dụng nhiệt kế nước tắm, hãy tuân theo hướng dẫn của sản phẩm và vẫn kiểm tra nước trước khi đặt bé vào.
Có cần dùng sữa tắm mỗi lần tắm cho bé?
Không nhất thiết.
Trong thời gian đầu, nước sạch có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu vệ sinh thông thường của trẻ.
Nếu sử dụng sản phẩm làm sạch, nên chọn loại được thiết kế phù hợp cho trẻ nhỏ và dùng lượng vừa phải. AAP lưu ý xà phòng có thể làm khô da trẻ và khuyến nghị sử dụng tiết chế; nếu cần chất làm sạch cho vùng bẩn nhiều, nên ưu tiên sản phẩm dịu nhẹ.
Đừng cố tạo thật nhiều bọt hoặc chà xát da để có cảm giác “sạch hơn”.
Da trẻ sơ sinh có những đặc điểm khác da trưởng thành và hàng rào bảo vệ da vẫn tiếp tục phát triển sau khi bé chào đời. Vì vậy, nguyên tắc hợp lý là:
Đủ sạch – nhẹ nhàng – không lạm dụng sản phẩm.
Cách tắm cho trẻ sơ sinh từng bước
Khi mọi thứ đã sẵn sàng, bố mẹ có thể bắt đầu.
Bước 1: Rửa tay và chuẩn bị đầy đủ đồ dùng
Kiểm tra lại khăn, quần áo, bỉm và những vật dụng cần thiết.
Điều này giúp bạn không phải rời tay khỏi bé giữa lúc đang tắm.
Bước 2: Kiểm tra nước
Nước phải ấm vừa phải, không quá nóng.
Khuấy đều nước trước khi kiểm tra để tránh điểm nóng.
Bước 3: Làm sạch mặt trước
Có thể dùng khăn mềm hoặc bông sạch thấm nước để lau nhẹ nhàng khuôn mặt.
Khi vệ sinh quanh mắt, NHS hướng dẫn lau từ phía gần mũi ra ngoài và sử dụng miếng bông sạch riêng cho mỗi mắt.
Không đưa tăm bông vào bên trong tai của trẻ.
Bước 4: Gội đầu nếu cần
Giữ chắc đầu và cổ của bé, sử dụng nước để làm sạch tóc và da đầu nhẹ nhàng.
Không cần gội đầu trong mọi lần tắm.
Bước 5: Đưa bé xuống nước từ từ
Dùng một tay giữ phần cánh tay trên đồng thời hỗ trợ đầu và vai của bé.
Tay còn lại nhẹ nhàng đưa nước lên cơ thể và làm sạch từng vùng.
Đầu của bé luôn phải được giữ ở phía trên mặt nước.
Bước 6: Chú ý các nếp gấp
Những vùng như:
- Cổ.
- Nách.
- Sau tai.
- Nếp gấp ở chân.
- Vùng mặc tã.
có thể tích tụ sữa, mồ hôi hoặc chất bẩn.
Làm sạch nhẹ nhàng và không chà mạnh.
Bước 7: Đưa bé ra và lau khô
Sau khi tắm xong, nhanh chóng đặt bé vào khăn sạch.
Thay vì chà xát, hãy thấm khô nhẹ nhàng, đặc biệt chú ý các nếp gấp trên da.
Sau đó mặc bỉm và quần áo để giữ ấm cho bé.
Quy tắc quan trọng nhất: Không bao giờ để trẻ một mình trong nước
Đây là nguyên tắc an toàn bố mẹ cần ghi nhớ hơn bất kỳ mẹo tắm nào khác.
Không bao giờ để trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ một mình trong bồn/chậu tắm, kể cả chỉ trong vài giây.
NHS lưu ý trẻ có thể gặp nguy hiểm trong lượng nước rất nhỏ. Ghế tắm hoặc dụng cụ hỗ trợ cũng không thay thế sự giám sát trực tiếp của người lớn.
Vì vậy:
Điện thoại reo? Để sau.
Có người gọi cửa? Đưa bé ra khỏi nước và mang bé theo nếu cần rời đi.
Quên khăn? Đừng để bé lại để chạy đi lấy.
Trong suốt thời gian bé ở trong nước, người lớn cần ở ngay bên cạnh và chủ động giữ, quan sát trẻ.
6 lỗi bố mẹ mới dễ mắc khi tắm cho bé
1. Nghĩ rằng bé phải tắm mỗi ngày mới sạch
Trẻ sơ sinh thường không cần tắm toàn thân hàng ngày. Làm sạch vùng cần thiết giữa các lần tắm thường đã đủ.
2. Chuẩn bị đồ sau khi đã cho bé vào chậu
Đây là thói quen cần tránh vì có thể khiến bố mẹ phải rời mắt hoặc rời tay khỏi bé.
Hãy chuẩn bị tất cả trước.
3. Cho nước quá nóng
Da trẻ nhỏ nhạy cảm với nhiệt. Luôn kiểm tra và trộn đều nước trước khi đưa bé vào.
4. Dùng quá nhiều sản phẩm làm sạch
Nhiều bọt không đồng nghĩa với sạch hơn.
Dùng quá nhiều chất làm sạch có thể khiến da bé bị khô hoặc kích ứng.
5. Chà mạnh để làm sạch da
Không cần kỳ cọ da trẻ như người lớn.
Khăn mềm và thao tác nhẹ nhàng thường phù hợp hơn.
6. Tin rằng ghế tắm có thể thay mình trông bé
Không.
Dụng cụ hỗ trợ tắm không phải thiết bị thay thế sự giám sát của người lớn.
Nên tắm cho bé vào buổi sáng hay buổi tối?
Không có một khung giờ bắt buộc phù hợp với tất cả trẻ.
Quan trọng hơn là chọn lúc:
- Bé đang tỉnh táo và tương đối thoải mái.
- Bé không quá đói.
- Bé không quá mệt.
- Phòng đủ ấm.
- Người chăm sóc không vội vàng.
NHS cũng khuyến nghị tránh tắm ngay sau khi trẻ vừa bú no.
Nếu bé thường thoải mái sau khi tắm, gia đình có thể biến việc tắm thành một phần của sinh hoạt buổi tối. Nếu bé không thích, không cần cố ép việc tắm phải trở thành “nghi thức trước giờ ngủ”.
Bé khóc khi tắm có đáng lo không?
Không phải bé nào cũng thích nước ngay từ đầu.
Một số bé có thể khóc vì cảm giác thay đổi nhiệt độ, bị cởi quần áo hoặc đơn giản là chưa quen với trải nghiệm mới.
Bố mẹ có thể thử:
- Giữ phòng ấm.
- Nói chuyện nhẹ nhàng với bé.
- Đưa bé xuống nước từ từ.
- Giữ chắc đầu và cơ thể để bé cảm thấy được nâng đỡ.
- Rút ngắn thời gian tắm nếu bé khó chịu.
Nếu bé khóc dữ dội kèm biểu hiện bất thường khác hoặc có vấn đề về da khiến bé đau khi tiếp xúc với nước, nên trao đổi với nhân viên y tế.
Checklist 30 giây trước khi tắm cho bé
Trước khi cởi quần áo của bé, hãy tự kiểm tra:
Đã có nước ấm?
Khăn tắm ở ngay bên cạnh?
Bỉm và quần áo sạch đã chuẩn bị?
Phòng đủ ấm?
Điện thoại có thể để sang một bên?
Mình có thể ở cạnh bé liên tục cho đến khi tắm xong?
Nếu câu trả lời đều là “Có”, giờ tắm sẽ chủ động và an toàn hơn rất nhiều.
Tắm cho bé không cần hoàn hảo
Những lần đầu có thể hơi lóng ngóng. Điều đó hoàn toàn bình thường với người mới chăm trẻ.
Bố mẹ không cần một quy trình phức tạp hay thật nhiều sản phẩm. Hãy nhớ những nguyên tắc quan trọng nhất:
Chuẩn bị trước – nước ấm vừa phải – giữ bé chắc chắn – làm sạch nhẹ nhàng – giữ ấm sau tắm – và không bao giờ để bé một mình trong nước.
Khi đã quen, giờ tắm có thể trở thành khoảng thời gian nhẹ nhàng để bố mẹ tương tác và gắn kết với bé.
Nếu đang chuẩn bị đồ dùng chăm sóc cho bé, bố mẹ có thể tham khảo thêm các nội dung hướng dẫn tại Góc của mẹ – Tiệm Bé Xíu để lựa chọn và sử dụng đồ dùng phù hợp hơn trong những tháng đầu đời.
Nội dung mang tính chất cung cấp thông tin chăm sóc trẻ nói chung, không thay thế hướng dẫn riêng của bác sĩ hoặc nhân viên y tế đang theo dõi bé.