Chăm sóc một em bé mới chào đời có thể khiến bố mẹ phải học rất nhiều thứ cùng lúc: bé bú bao nhiêu là đủ, mặc thế nào để không lạnh, tắm ra sao, chăm rốn thế nào, ngủ tư thế nào an toàn…
Vì vậy, việc có lúc lúng túng hoặc làm theo những kinh nghiệm truyền miệng là điều dễ xảy ra.
Quan trọng hơn là nhận biết những thói quen chưa phù hợp để điều chỉnh sớm.
Dưới đây là 10 sai lầm chăm sóc trẻ sơ sinh bố mẹ mới thường gặp.
1. Cho bé nằm sấp hoặc nằm nghiêng để “ngủ ngon hơn”
Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất về giấc ngủ trẻ sơ sinh là đặt bé nằm ngửa khi ngủ.
American Academy of Pediatrics (AAP) khuyến nghị đặt trẻ nằm ngửa trong tất cả các giấc ngủ cho đến khi trẻ được 1 tuổi.
Không nên chủ động đặt trẻ nằm nghiêng vì đây là tư thế không ổn định và trẻ có thể chuyển sang nằm sấp.
Khi bé thức và có người lớn quan sát, nằm sấp trong thời gian phù hợp (“tummy time”) lại là một hoạt động khác và có ích cho sự phát triển vận động.
Điểm bố mẹ cần phân biệt là:
Ngủ → nằm ngửa.
Tummy time → bé thức và luôn có người giám sát.
2. Cho thêm gối, chăn, thú bông vào chỗ ngủ của bé
Nhìn một chiếc nôi có gối mềm, chăn bông và thú nhồi bông có thể tạo cảm giác rất ấm cúng.
Nhưng với trẻ sơ sinh, không gian ngủ càng đơn giản càng an toàn.
AAP khuyến nghị bề mặt ngủ của trẻ nên chắc, phẳng và không nghiêng. Khu vực ngủ không nên có gối, chăn lỏng, đồ chơi mềm, đệm chắn thành cũi và các vật mềm khác.
Nếu lo bé lạnh, bố mẹ nên lựa chọn quần áo ngủ phù hợp thay vì phủ thêm chăn lỏng quanh trẻ.
Đừng thiết kế chỗ ngủ của trẻ sơ sinh giống giường của người lớn.
3. Mặc quá nhiều lớp vì sợ bé lạnh
Trẻ sơ sinh cần được giữ ấm, nhưng giữ ấm không có nghĩa là quấn càng nhiều càng tốt.
Quá nóng cũng là điều cần tránh khi chăm sóc trẻ.
AAP khuyến nghị tránh để trẻ quá nóng khi ngủ và thường gợi ý mặc cho trẻ không quá một lớp nhiều hơn so với người lớn trong cùng môi trường.
Thay vì chỉ kiểm tra bàn tay hoặc bàn chân, bố mẹ nên quan sát tổng thể trẻ và môi trường.
Nếu bé đổ nhiều mồ hôi, ngực nóng hoặc da đỏ bất thường, hãy kiểm tra xem bé có đang mặc quá nhiều lớp hay phòng quá nóng không.
4. Nghĩ rằng trẻ sơ sinh phải tắm mỗi ngày
Trẻ sơ sinh không nhất thiết phải tắm toàn thân hàng ngày.
American Academy of Pediatrics cho biết khoảng ba lần tắm mỗi tuần trong năm đầu có thể đã đủ nếu vùng mặc tã được vệ sinh kỹ khi thay bỉm.
Tắm quá thường xuyên có thể góp phần khiến da trẻ bị khô.
Những ngày không tắm, bố mẹ vẫn có thể làm sạch những vùng dễ bẩn như:
- Mặt.
- Cổ.
- Các nếp gấp.
- Bàn tay.
- Vùng mặc tã.
Quan trọng là vệ sinh đúng chỗ và nhẹ nhàng, chứ không phải ngày nào cũng phải có một lần tắm toàn thân.
Xem thêm: Tắm cho trẻ sơ sinh: Những điều bố mẹ mới cần biết
5. Dùng thật nhiều sữa tắm vì nghĩ càng nhiều bọt càng sạch
Da trẻ sơ sinh vẫn đang tiếp tục hoàn thiện sau khi chào đời.
Vì vậy, cách chăm sóc da không nên giống người lớn.
AAP lưu ý xà phòng có thể làm khô da trẻ; khi cần chất làm sạch cho vùng bẩn, nên sử dụng sản phẩm dịu nhẹ với lượng vừa phải.
Không cần:
- Tạo thật nhiều bọt.
- Chà xát da.
- Cố tạo mùi thơm lưu lại thật lâu.
- Sử dụng nhiều sản phẩm trong cùng một lần tắm.
Với trẻ nhỏ, mục tiêu nên là: Làm sạch vừa đủ và giữ da thoải mái.
Xem thêm: Có nên dùng sữa tắm cho trẻ sơ sinh mỗi ngày?
6. Bôi nhiều thứ lên cuống rốn để rốn “nhanh khô”
Rốn trẻ sơ sinh là một trong những khu vực khiến bố mẹ mới dễ lo lắng.
Theo WHO, chăm sóc rốn sạch và khô được khuyến nghị đối với trẻ sinh tại cơ sở y tế và tại nhà trong những bối cảnh có tỷ lệ tử vong sơ sinh thấp.
Vì vậy, không nên tự ý bôi các loại lá, bột, dầu hoặc những sản phẩm không được nhân viên y tế hướng dẫn lên cuống rốn.
Hãy giữ vùng rốn sạch, khô và thực hiện theo hướng dẫn chăm sóc rốn của cơ sở y tế nơi bé được theo dõi.
Nếu vùng quanh rốn đỏ lan rộng, sưng, có mủ, mùi bất thường hoặc trẻ có biểu hiện không khỏe, cần liên hệ nhân viên y tế.
7. Chờ bỉm thật đầy mới thay để “tiết kiệm”
Khả năng thấm hút tốt không có nghĩa một chiếc bỉm nên được giữ trên người bé càng lâu càng tốt.
Da vùng mặc tã thường xuyên tiếp xúc với độ ẩm, nước tiểu, phân và ma sát.
NHS khuyến nghị thay bỉm ướt hoặc bẩn càng sớm càng tốt để giúp giảm nguy cơ hăm tã.
Đặc biệt, khi bé đi ngoài, nên thay và làm sạch vùng mặc tã sớm.
Khi vệ sinh:
- Thao tác nhẹ nhàng.
- Không chà xát mạnh.
- Làm sạch các nếp gấp.
- Để da khô trước khi mặc bỉm mới khi có thể.
Và hãy nhớ: một chiếc bỉm thấm hút tốt không thay thế việc thay bỉm phù hợp.
8. Chọn bỉm chỉ dựa vào cân nặng ghi trên bao bì
Khoảng cân nặng trên bao bì là thông tin hữu ích để bắt đầu chọn size, nhưng độ vừa vặn thực tế vẫn cần được kiểm tra trên cơ thể bé.
Hai em bé cùng cân nặng có thể có vòng bụng, vòng đùi và vóc dáng khác nhau.
Bố mẹ nên quan sát thêm:
- Bỉm có che phủ mông tốt không?
- Phần eo có quá chật hoặc quá lỏng?
- Viền đùi có tạo khoảng hở?
- Có vết hằn đỏ rõ thường xuyên?
- Bỉm có hay bị tràn dù đã mặc đúng?
Nếu xuất hiện nhiều dấu hiệu không phù hợp, hãy kiểm tra lại size hoặc kiểu bỉm thay vì chỉ tiếp tục mua theo số cân.
9. Để bé một mình trên bàn thay đồ hoặc trong chậu tắm “chỉ vài giây”
Đây là sai lầm cần đặc biệt tránh.
Khi tắm, không bao giờ để trẻ một mình trong nước, kể cả chỉ trong khoảng thời gian rất ngắn.
Tương tự, khi thay quần áo hoặc bỉm trên bề mặt cao, bố mẹ không nên cho rằng trẻ còn nhỏ nên “chưa thể lăn được”.
Khả năng vận động của bé có thể thay đổi nhanh hơn bố mẹ dự đoán.
Một cách đơn giản để hạn chế việc phải rời đi là:
Chuẩn bị tất cả trước khi bắt đầu.
Trước khi tắm hoặc thay bỉm, hãy đặt khăn, bỉm, quần áo và các vật dụng cần thiết trong tầm tay.
Nếu bắt buộc phải rời khỏi khu vực tắm, hãy đưa bé theo cùng.
10. Nghĩ rằng mọi tiếng khóc đều có nghĩa bé đói
Khóc là một trong những cách trẻ sơ sinh giao tiếp.
Đói có thể khiến trẻ khóc, nhưng đó không phải nguyên nhân duy nhất.
Bé cũng có thể khó chịu vì:
- Bỉm ướt hoặc bẩn.
- Quá nóng hoặc quá lạnh.
- Mệt.
- Cần được vỗ ợ hơi.
- Muốn được ôm và trấn an.
- Bị kích thích quá mức.
- Hoặc đang không khỏe.
Thay vì ngay lập tức cho bé bú mỗi lần khóc, bố mẹ có thể quan sát thêm các tín hiệu khác.
CDC mô tả một số dấu hiệu đói sớm ở trẻ nhỏ như đưa tay lên miệng, quay đầu tìm vú/bình và mím hoặc liếm môi. Khóc thường có thể là một dấu hiệu đói muộn hơn.
Dần dần, bố mẹ sẽ hiểu hơn cách riêng mà bé thể hiện nhu cầu.
Một sai lầm khác: cố làm mọi thứ “hoàn hảo”
Có rất nhiều lời khuyên dành cho bố mẹ mới.
Người thân nói một cách.
Bạn bè nói một cách.
Mạng xã hội lại có hàng trăm video với những lời khuyên khác nhau.
Điều đó rất dễ khiến bố mẹ nghĩ rằng mình phải có:
- Một lịch sinh hoạt hoàn hảo.
- Một căn phòng hoàn hảo.
- Một bộ sản phẩm chăm sóc thật đầy đủ.
- Một em bé ăn và ngủ đúng như bảng mẫu.
Nhưng trẻ sơ sinh không hoạt động theo một công thức duy nhất.
Những nguyên tắc an toàn và sức khỏe cơ bản cần được tuân thủ, nhưng trong sinh hoạt hàng ngày vẫn có không gian để gia đình tìm ra cách phù hợp với bé.
5 nguyên tắc bố mẹ mới nên nhớ
Nếu quá nhiều thông tin khiến bố mẹ khó nhớ, có thể bắt đầu với năm điều:
Ngủ đơn giản và an toàn
Đặt bé nằm ngửa trên bề mặt ngủ chắc, phẳng, không nghiêng và không để đồ vật mềm, chăn lỏng hay gối quanh trẻ.
Giữ sạch vừa đủ
Không cần tắm hay sử dụng thật nhiều sản phẩm chỉ để bé luôn có mùi thơm.
Giữ ấm nhưng tránh quá nóng
Điều chỉnh quần áo theo môi trường và quan sát trẻ thay vì mặc thật nhiều lớp theo thói quen.
Vùng mặc tã cần được kiểm tra thường xuyên
Thay bỉm bẩn hoặc ướt kịp thời, vệ sinh nhẹ nhàng và kiểm tra độ vừa vặn của bỉm.
Khi không chắc, hỏi người có chuyên môn
Không cần tự xử lý mọi vấn đề bằng mẹo truyền miệng.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Trẻ sơ sinh còn rất nhỏ, vì vậy một số biểu hiện cần được đánh giá y tế sớm.
Đặc biệt, với trẻ dưới 3 tháng tuổi, nhiệt độ trực tràng từ 38°C trở lên cần được liên hệ bác sĩ/người cung cấp dịch vụ y tế ngay theo hướng dẫn của AAP.
Ngoài sốt, bố mẹ nên tìm hỗ trợ y tế nếu trẻ có những biểu hiện đáng lo như:
- Khó thở.
- Môi hoặc da có màu xanh/tím bất thường.
- Rất khó đánh thức hoặc phản ứng khác hẳn bình thường.
- Co giật.
- Bú kém rõ rệt kèm biểu hiện không khỏe.
- Có dấu hiệu mất nước.
- Nôn bất thường hoặc liên tục.
- Vùng rốn đỏ lan, sưng hoặc có mủ.
- Hoặc đơn giản là bố mẹ cảm thấy tình trạng của trẻ đang xấu đi nhanh.
Với trẻ sơ sinh, nếu phân vân về một biểu hiện bất thường, việc liên hệ nhân viên y tế sớm thường phù hợp hơn tự thử nhiều biện pháp tại nhà.
Chăm trẻ sơ sinh: đúng những điều quan trọng trước
Bố mẹ mới không cần ghi nhớ hàng trăm mẹo ngay từ ngày đầu tiên.
Hãy bắt đầu từ những nguyên tắc quan trọng:
Ngủ an toàn.
Tắm và làm sạch nhẹ nhàng.
Giữ rốn sạch, khô.
Thay bỉm phù hợp.
Giữ ấm nhưng không để bé quá nóng.
Quan sát tín hiệu của bé.
Và quan trọng nhất, đừng ngại hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế khi có điều khiến bạn lo lắng.
Chăm sóc trẻ sơ sinh là một quá trình học từng ngày. Hiểu đúng những nguyên tắc cơ bản sẽ giúp bố mẹ bớt phụ thuộc vào mẹo truyền miệng và tự tin hơn khi đồng hành cùng bé.
Bố mẹ có thể tiếp tục tham khảo các hướng dẫn chăm sóc trẻ theo từng giai đoạn tại Góc của mẹ – Tiệm Bé Xíu.
Nội dung mang tính chất cung cấp thông tin chăm sóc trẻ nói chung, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc hướng dẫn riêng của bác sĩ.